Bánh chưng – gói trọn truyền thống và yêu thương

Tiên học lễ, hậu học văn là câu tục ngữ nhắc nhở con người ta phải học lễ nghĩa, đạo đức trước khi học kiến thức văn hoá, nâng cao hiểu biết của bản thân. Lễ nghĩa đó bao gồm cả việc giữ gìn và phát huy các truyền thống lâu đời. Việt Nam ta với lịch sử lâu dài đã có rất nhiều phong tục, truyền thống tốt đẹp. Trong số đó, không thể không kể đến phong tục gói bánh chưng – một nét đẹp văn hoá đặc sắc, biểu tượng cho sự sum vầy, tri ân tổ tiên. Để tiếp nối giá trị ấy, lớp chúng em đã được cùng nhau quây quần gói bánh chưng, vừa để trải nghiệm, vừa để thể hiện lòng biết ơn.

Bánh chưng ra đời vào đời Vua Hùng Vương thứ 6. Nó được truyền dạy lại cho đời sau thông qua “sự tích bánh chưng, bánh giầy”. Sau khi dẹp được giặc Ân, Hùng Vương thứ sáu có ý định truyền ngôi cho con. Nhân dịp đầu xuân, vua cho họp các hoàng tử lại và bảo: “Trong các con, ai tìm được món ăn ngon nhất, có ý nghĩa nhất để dâng cúng Trời Đất, tổ tiên, thì ta sẽ truyền ngôi cho.”. Các hoàng tử đua nhau tìm kiếm của ngon vật lạ dâng lên cho vua cha. Riêng người con trai thứ mười tám của Hùng Vương là Lang Liêu, vì mẹ mất sớm, không có người chỉ dạy nên rất lo lắng, không biết chọn món gì. Một hôm, Lang Liêu nằm mơ gặp được một vị thần. Thần nói với chàng: “Trong Trời Đất không có gì quý bằng gạo, vì gạo là thức ăn nuôi sống con người. Con hãy lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, để tượng hình Trời và Đất. Rồi lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng hình cha mẹ sinh thành.”. Tỉnh dậy, Lang Liêu vô cùng mừng rỡ. Chàng chọn gạo nếp thật ngon làm bánh vuông để tượng hình Đất, lấy lá xanh bọc ở ngoài và đặt nhân ở trong ruột bánh. Sau đó, chàng đem nấu chín và đặt tên là bánh chưng. Chàng lại giã xôi làm bánh tròn, để tượng hình Trời, gọi là bánh giầỵ. Đến ngày hẹn, các hoàng tử nô nức đem món ăn ngon đến. Riêng Lang Liêu chỉ có bánh chưng và bánh giầy. Sau khi đi một vòng, vua cha dừng lại rất lâu trước mâm bánh của Lang Liêu, nghe chàng kể lại chuyện thần báo mộng và giải thích ý nghĩa của hai món bánh. Vua nếm thử, thấy bánh ngon, lại có ý nghĩa nên quyết định truyền ngôi lại cho Lang Liêu. Kể từ đó, mỗi khi đến tết Nguyên Đán, người dân đều làm bánh chưng và bánh giầy để dâng cúng Trời Đất, tổ tiên.

Bánh chưng ("chưng" trong "chưng cất", nghĩa là hấp nước, nhưng thực tế bánh được nấu bằng cách luộc) là một loại bánh truyền thống của dân tộc Việt nhằm thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với cha ông với đất trời. Nguyên liệu làm bánh chưng gồm gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn, lá dong. Bánh thường được làm vào các dịp Mùng 1 Tết Nguyên Đán của dân tộc Việt, cũng như ngày giỗ tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch).

Ngày hôm ấy, lớp chúng em quây quần bên nhau quang một chiếc bạt nhỏ xinh xinh mà chỉ 10 người ngồi vừa. Chúng em đứa thì chen chúc với nhau một chỗ, đứa thì cố ngồi vào rìa bạt tạo ra cảnh đông vui, nhộn nhịp làm sao. Nguyên liệu làm bánh gồm gạo nếp, nhân đậu xanh và thịt heo, lá dong đã được cô giáo chủ nhiệm và các bác phụ huynh chuẩn bị từ trước. Lá dong xanh mơn mởn , gạo nếp trắng tinh cùng màu vàng của đỏ, màu hồng của thịt ghép lại như một bức tranh đầy màu sắc. Chúng em xếp lá bằng cách gấp mép dưới lên, gấp mép bên trái qua để tạo đường nếp cho lá. Tiến hành thao tác tương tự cho 3 miếng lá còn lại. Sau đó đặt 4 lá xuống dưới khuôn gỗ. Cô chủ nhiệm cầm tay bọn em hướng dẫn ấn nhẹ vào mép khuôn để tạo ra một hình vuông hoàn hảo. Sau đó chúng em rải đều nếp ở 4 góc khuôn và để lõm ở giữa. Cho đậu xanh vào đó ấn nhẹ cho bẹp xuống rồi để thịt lên rồi lại đến đậu xanh. Cứ từng lớp từng lớp như vật. Tiếp đến, chúng em rải nếp lên phủ lại, cố gắng làm sao để lượng nếp và đậu xanh ở trên và dưới đồng đều nhau. Cô em còn bảo phải cho gạo cao qua khuân một tí, làm thế, bánh mới đầy đặn được. Cuối cùng cũng là bước khó nhất. Trước khi gói, chúng em đã được dặn đặt hai cọng dây lạt dưới khuôn sao cho vuông góc với người mình. Chúng em dùng đôi bàn tay trái lật úp 1 bên lá xuống mặt nếp, tương tự như thế với bàn tay phải rồi lại dùng bàn tay ấn nhẹ cho nếp dẹt đều ra 4 góc bánh. Vuốt cho thẳng và bạn tạo viền tam giác ở 2 đầu đối diện, gấp 2 đầu tam giác vào sát cho đối đỉnh nhau là được. Rút khuôn ra khỏi bánh. Làm xong các bước trên, chúng em dùng dây lạt, xoắn và buộc cố định tạm thời. Cái khó là phải dùng hai cọng dây buộc song song với nhau, nhưng luôn phải giữ vuông góc với cọng dây cố định ban đầu. Hai dây tiếp theo cột tương tự, nhưng chúng em tiếp tục phải chú ý luồn dây xuống hai dây trước. Luồn dây xen kẽ nhau để tạo hình như các mối đan. Sau cùng mới dấu các mối dây buộc cẩn thận và dùng kéo cắt ngắn bớt cho gọn và đẹp.

Trong lúc gói, đứa nào đứa này cũng cười đùa nói chuyện với nhau như thể một gia đình thật sự. Tiếng cười vang lên, kéo mọi thứ lại gần thêm chút nữa. Chúng em háo hức, tỉ mẩn từng li từng tí, chỉ mong sao bánh gói ra sẽ dễ nhìn một chút. Chúng em gói được tổng cổng bốn mươi cái bánh chưng, cũng là một con số ấn tượng. Công đoạn còn lại chỉ còn đợi nấu bánh nữa thôi. Bầu không khí toả ra từ những con người mấy năm trước còn chẳng biết mặt nhau thật ấm áp. Trong thời tiết se se lạnh, cảm nhận cái ấm từ nhau mới tuyệt làm sao.

Là những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường , chúng em hiểu ý nghĩa của bánh chưng và cũng hiểu ý nghĩa mà hoạt động này mang lại. Cùng với truyền thuyết xa xưa ấy, chiếc bánh chưng, bánh giầy gói ghém trong đó cả một nền văn minh nông nghiệp lúa nước thời bấy giờ. Bên ngoài của chiếc bánh chưng là lá dong gói có sẵn trong tự nhiên, bên trong được chế biến từ gạo nếp, đậu xanh, hành, thịt heo,... đều là những nguyên liệu nấu ăn truyền thống của dân tộc. Chính vì vậy bánh chưng xuất hiện vào ngày Tết để thể hiện sự biết ơn trời đất đã cho mưa thuận gió hòa, để mùa màng bội thu đem lại cuộc sống ấm no cho con người. Bánh chưng Tết cũng thể hiện được chữ hiếu của người con với cha mẹ, từ đó mà phong tục dùng bánh chưng làm quà biếu dâng lên cha mẹ cũng từ đây mà có.

Tóm lại, gói bánh chưng không chỉ là một hoạt động để mọi người quây quần và trò chuyện với nhau, nó còn mang giá trị nhân văn rất sâu sắc. Chúng em cảm thấy trân trọng hơn những nét đẹp văn hoá truyền thống của dân tộc ta. Chúng em rất cảm ơn cô giáo chủ nhiệm và các bác phụ huynh đã tạo ra cơ hội để chúng em được tham gia hoạt động thú vị này, nó giúp chúng em xích lại gần nhau hơn, mọi hiềm khích dường như bị xoá nhoà đi. Đây đã và sẽ luôn luôn là một kỷ niệm đáng nhớ của tuổi học trò mà chúng em sẽ mãi nâng niu trong lòng.