Biến bóng tối thành động lực

Theo Kitô giáo, “thất hình đại tội” gồm kiêu ngạo, ghen tị, phẫn nộ, lười biếng, tham lam, háu ăn và dục vọng – những căn nguyên khiến đạo đức con người bị băng hoại. Trong đó, ghen tị đứng thứ hai, chỉ sau kiêu ngạo, và thường được ví như một thứ “thuốc độc” mà con người tự gieo vào lòng mình nhưng lại mong người khác phải gánh chịu hậu quả. Thứ cảm xúc ấy âm thầm bào mòn nhân cách, khiến con người trở nên nhỏ nhen, ích kỷ và xa rời những giá trị tốt đẹp vốn có.

Ghen tị là một cảm xúc nảy sinh khi con người cảm thấy thiếu thốn những đặc điểm tốt đẹp, thành tích hay giá trị mà người khác đang có, từ đó mong muốn có được hoặc thậm chí không muốn người khác sở hữu chúng. Ghen tị chẳng khác nào một thứ “acid” âm thầm ăn mòn tâm trí con người. Nó thường không bộc lộ một cách rõ ràng mà ẩn mình dưới những hành vi nhỏ bé như những lời mỉa mai vô thức hay sự đổ lỗi cho hoàn cảnh. Có khi, nó chỉ là những suy nghĩ ganh tức hoặc cảm giác thỏa mãn khi thấy người khác gặp thất bại. Tuy nhỏ bé, tưởng chừng vô hại, nhưng ghen tị lại từng ngày len lỏi, thấm sâu vào tâm hồn, dần dần bào mòn nhân cách của mỗi con người.

Thật đáng buồn khi biết rằng đố kỵ trong mọi thời đại từ trước đến nay nào có hiếm lạ gì, nó cứ như con ký sinh trùng bám chặt vào con người ta. Từ lớp học đến mạng xã hội, từ những mối quan hệ gần gũi đến môi trường cạnh tranh khốc liệt, đâu đâu cũng thấp thoáng sự so sánh và hơn thua. Người ta dễ buồn bực trước thành công của người khác, dễ buông lời mỉa mai hơn là lời chúc mừng chân thành. Đặc biệt, trong thời đại mạng xã hội, khi mọi thành tựu đều được phô bày, ghen tị lại biến thành virus lây lan và sinh sôi một cách mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Đố kỵ không xuất phát từ ai khác mà âm thầm nhen nhóm từ chính trong tâm mỗi con người. Dường như đó là khi ta không đủ tin vào giá trị của bản thân, coi thành công của người khác như một bằng chứng cho sự kém cỏi của mình. Cũng có khi, ta ảo tưởng về một “chiếc bánh” thành công ở ngay trước mắt, nghĩ rằng người khác may mắn có được mà quên nhìn lại những vấp ngã, những tổn thương và bài học mà họ đã phải đánh đổi. Bên cạnh đó, áp lực từ gia đình và xã hội cũng vô tình nuôi dưỡng sự đố kỵ, khi ta liên tục bị đặt lên bàn cân so sánh với những người xuất sắc hơn qua những câu nói như: “Tại sao người ta làm được mà con không làm được?” hay “Con phải sống một cuộc đời rực rỡ như bạn kia”. Những điều ấy khiến tâm hồn ta dần trở nên nặng nề, bức bối, và từ đó nảy sinh sự ganh ghét. Xét cho cùng, ghen tị dường như là tiếng kêu âm thầm của lòng tự trọng đang dần mục rữa, nhường chỗ cho những điều tiêu cực nảy sinh và phát triển.

Đố kỵ chẳng khác nào một thứ kịch độc âm thầm chảy vào tâm trí, tàn phá con người trên nhiều phương diện: từ đời sống tinh thần đến các mối quan hệ xung quanh. Ta đã bao giờ tự hỏi mình có đang biến bạn bè thành đối thủ, biến những người bên cạnh thành kẻ đối đầu? Những lời nói ác ý, tưởng chừng hướng về phía người khác, thực chất lại giống như những con dao hai lưỡi tẩm độc – khi làm tổn thương người, ta cũng đang tự cứa vào chính mình. Nguy hiểm hơn, ghen tị không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà còn lan rộng như một thứ dịch bệnh trong xã hội, nơi con người sẵn sàng hạ thấp nhau chỉ để cảm thấy mình không quá thua kém. Và rồi sẽ đến một lúc, khi những “lưỡi dao” ấy quay ngược trở lại, khi những lời mỉa mai và công kích bủa vây chính ta, liệu còn ai đủ chân thành để ở lại bên cạnh? Một xã hội sẽ ra sao nếu con người không còn biết vui trước niềm vui của nhau, mà chỉ chăm chăm tìm cách kéo nhau xuống?

Trong văn học, hình ảnh Hoàng hậu trong truyện cổ tích “Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn” là minh chứng rõ ràng: chỉ vì lòng đố kỵ mà phải trả giá đắt. Hay trong “Tam Quốc Diễn Nghĩa”, Chu Du – một nhân vật tài năng – lại bị chính sự ghen tị với Gia Cát Lượng làm cho uất ức mà qua đời khi còn trẻ, để lại câu nói đầy bi kịch: “Trời đã sinh Du, sao còn sinh Lượng?”. Đó là minh chứng đau đớn cho việc một con người có thể bị hủy hoại bởi chính sự hẹp hòi của bản thân. Không cần nhìn về quá khứ xa xôi, ngay trong xã hội hiện đại, hiện tượng bạo lực mạng cũng phần nào bắt nguồn từ lòng đố kỵ. Nhiều người trẻ thành công, xinh đẹp hoặc tài năng trở thành mục tiêu của những “anh hùng bàn phím”. Những lời bình luận ác ý, hạ thấp người khác thực chất là biểu hiện của sự bất mãn và ghen tị, khi người ta cố kéo người khác xuống ngang bằng với mình.

Tuy nhiên, xét cho cùng, đố kỵ không hoàn toàn là điều xấu nếu con người biết đặt nó đúng chỗ. Khi được chuyển hóa, nó có thể trở thành động lực để ta nỗ lực vươn lên, học hỏi từ những người giỏi hơn thay vì ganh ghét họ. Tất cả phụ thuộc vào cách mỗi người lựa chọn: để nó xâm chiếm và hủy hoại bản thân, hay biến nó thành động lực để tiến bước. Vì vậy, thay vì đố kỵ, hãy học cách trân trọng thành công của người khác và kiên trì hoàn thiện chính mình, bởi không có thành quả nào là tự nhiên mà có.

Thay vì xây những bức tường ngăn cách bởi đố kỵ, hãy học cách dựng nên những cây cầu để kết nối và học hỏi. Muốn chuyển hóa “khối u” ghen tị thành động lực, ta không thể tìm kiếm ở bên ngoài mà phải quay về đối diện với chính mình, nhận ra giá trị thật sự của bản thân. Khi biết chân thành vui mừng trước thành công của người khác, ta không hề mất đi điều gì, mà ngược lại, tâm hồn sẽ trở nên nhẹ nhõm và tích cực hơn. Có lẽ, khi học được cách sống như vậy, mỗi người sẽ trở nên tốt đẹp hơn từ bên trong.

Và có lẽ trong cuộc sống, đôi khi tôi cũng bất giác nhận ra rằng có những lúc, trước ánh sáng rực rỡ của người khác, lòng mình chợt hẹp lại đôi phần. Cảm giác ấy giống như khi “trầm ngư” nép mình trước vẻ đẹp của nàng Tây Thi. Thế nhưng rồi tôi hiểu rằng, đằng sau vẻ hào nhoáng ấy không chỉ là ánh sáng mà còn là biết bao thất bại, nỗ lực và những lần vấp ngã. Lúc ấy, tâm hồn tôi như một nụ hoa khẽ hé nở, nhẹ nhàng hơn đôi phần, bởi tôi biết rằng chỉ cần cố gắng, thành quả rồi cũng sẽ đến.

Cuối cùng, điều con người cần vượt qua không phải là người khác, mà là chính mình. Khi không còn bị đố kỵ chi phối, ta mới thực sự trưởng thành và đủ bình thản để bước đi trên con đường của riêng mình.